ARAGONESE CHIRINUALA ‘BOOK OF RUMINANTS’:
A BASQUE-ROMANIC COMPOUND?
DOI:
https://doi.org/10.1344/dialectologia2024.2024c.5Keywords:
Cast. libro de los rumiantes, arag. chirinuala, language-culture risks, Basque-Romance compoundAbstract
In this work, the denominations corresponding to the Spanish ‘libro de los rumiantes’ (third stomach of ruminants) in Aragonese and other Romance languages are analyzed, arriving at the conclusion that it is a term that in some cases is related to the concept of ‘leaf’ or ‘set of leaves’, and in other cases with the concept of ‘daughter-in-law’. In this last case is where close links between language and culture can be seen, when relating the names in Aragonese pruebanueras, sayanuera and chirinuala, all of which are compounds that contain the voice nuera or nuara. The last term, chirinuala, which we consider to be a reference in Aragonese, is probably a Basque-Romance hybrid.
References
ACADEMIA DE LA LLINGUA ASTURIANA (2000) Diccionariu de la llingua Asturiana, Uviéu: Academia de la Llingua Asturiana.
ALIBERT, Louis (1988) Dictionnaire occitan-français d’après les parler languedociens, 4ª edición, Toulouse: Institut d’Etudes Occitanes [1ª ed.: 1966].
ANDOLZ, Rafael (1992) Diccionario aragonés. Aragonés-castellano / castellano-aragonés. Cuarta edición corregida y aumentada, Zaragoza: Mira Editores.
ARNAL CAVERO, Pedro (1944) Vocabulario del alto-aragonés (de Alquézar y pueblos próximos), Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas.
AZKUE, Resurrección María de (1906 [1969]) Diccionario vasco-español-francés. 2 tomos. Bilbao / París, 1906. Reimpresión: Bilbao: Editorial La Gran Enciclopedia Vasca.
BAL PALAZIOS, Santiago (2002) Dizionario breu de a luenga aragonesa, Zaragoza: Diputación General de Aragón, Departamento de Educación y Ciencia.
BARCOS, Miguel Ánchel (2007) El aragonés ansotano. Estudio lingüístico de Ansó y Fago, Zaragoza: Gara d’Edizions / Institución “Fernando el Católico”.
BENÍTEZ MARCO, Mª Pilar (2001) L’ansotano. Estudio del habla del Valle de Ansó, Zaragoza: Gobierno de Aragón, Departamento de Cultura y Turismo.
BLÁNQUEZ FRAILE, Agustín (1988) Diccionario latino-español / español-latino, 3 tomos, Barcelona: Editorial Ramón Sopena.
BLAS, Fernando & Fernando ROMANOS (2008) Diccionario aragonés: chistabín – castellano (Bal de Chistau), Zaragoza: Gara d’Edizions / Institución “Fernando el Católico”.
CASTILLO SEAS, Fabián (2001) Bocabulario de l’aragonés d’Alquezra y lugars d’a redolada, Uesca: Publicazions d’o Consello d’a Fabla Aragonesa (“Puens enta ra parola”, 12).
CUNHA, Antônio Geraldo da (1986) Dicionário etimológico Nova Fronteira da língua portuguesa, 2ª edição revista e acrescida de um suplemento, Rio de Janeiro: Editora Nova Fronteira.
DAUZAT, Albert, Jean DUBOIS & Henri MITTERAND (1977) Nouveau dictionnaire étymologique et historique, Paris: Librairie Larousse, 1971. Quatrième edition revue et corrigée, 1977.
DCECH = J. COROMINAS & J. A. PASCUAL (1991) Diccionario crítico etimológico castellano e hispánico, 6 tomos, Madrid: Editorial Gredos.
Diccionario 3000 hiztegia: euskara – gaztelania / castellano – euskera (2002) [Autores: Bostak Bat Lantaldea (Gotzon Aurrekoetxea, Ricardo Badiola, Luis Baraiazarrra, Juan Luis Goikoetxea, Txomin Solabarrieta & Patxi Uribarren)]. Edizio eguneratua eta osatua, Bilbo: Adorez Hiztegiak.
Diccionario normativo galego-castelán (1994) Henrique Monteagudo Romero & Xermán García Cancela, coords., 3ª edición, Vigo: Editorial Galaxia.
Diccionario Xerais da Lingua (1993) Mª Carme Ares Vázquez, Xosé Mª Carballeira Anllo, Primitivo Iglesias Sierra, Xosé Mª Lema Suárez & Rosa López Fernández, 4ª edición, corrixida e actualizada, Vigo: Edicións Xerais de Galicia. Reimpresión: 1994.
DPLP = Dicionário Priberam da Língua Portuguesa [em linha] (2008-2021) <https://dicionario.priberam.org/> [consultado el 15-01-2024].
DEVOTO, Giacomo (1989) Avviamento alla etimologia italiana. Dizionario etimologico, Firenze: Felice Le Monnier, 19661, 19682; ottava ristampa, 1989.
DIEC2 (2007) INSTITUT D’ESTUDIS CATALANS, Diccionari de la llengua catalana, Barcelona; Edicions 62 / Enciclopedia Catalana.
DLE (2014) REAL ACADEMIA ESPAÑOLA, Diccionario de la lengua española, Vigesimotercera edición, Edición del tricentenario, Barcelona: Espasa Libros.
EBA (1999) = Endize de bocables de l’aragonés seguntes os repertorios lesicos de lugars y redoladas de l’Alto Aragón [F. Nagore, dir.], 4 tomos, Uesca: Instituto de Estudios Altoaragoneses.
ESCARTÍN, Araceli et al. (2004) Tradición gastronómica del Alto Gállego, Sabiñánigo: Comarca Alto Gállego.
FERNANDES, Júlio da Conceição (1966) Diccionario portugués – español, Dicionário espanhol – português, Barcelona: Ediciones Hymsa, s. a. [pero 1966].
GILKISON MACKENZIE, Jean (1984) A Lexicon of the 14th-Century Aragonese Manuscripts of Juan Fernández de Heredia, Madison [Wisconsin, USA]: The Hispanic Seminary of Medieval Studies.
GÓMEZ DE VALENZUELA, Manuel (2000) Estatutos y Actos Municipales de Jaca y sus montañas (1417-1698), Zaragoza: Institución «Fernando el Católico».
HAENSCH, Günther (1960) Las hablas de la Alta Ribagorza, Zaragoza: Institución “Fernando el Católico”. [Reimpresión: 2003].
MARTÍNEZ RUIZ, Antonio (2008) Vocabulario básico bilingüe aragonés-castellano y castellano-aragonés, 3ª edición corregida y ampliada, Uesca: Publicazions d’o Consello d’a Fabla Aragonesa.
MENDIARA ORNAT, Pilar et al. (2003) Diccionario del dialecto ansotano, Jaca: Ayuntamiento de Ansó.
MITXELENA, Luis (2004) Diccionario General Vasco. Orotariko Euskal Hiztegia. Coordinación y revisión general: Ibón Sarasola & Iñaki Segurola, XVI tomos, Bilbao: Real Academia de la Lengua Vasca / Euskaltzaindia, Editorial Desclée de Brouwer, Ediciones Mensajero.
MOSTOLAY, Chesús de (2007) El aragonés en el Somontano de Barbastro. Glosario de voces y expresiones, Zaragoza: Aneto Publicaciones (“O chinipro”, 1).
MOTT, Brian (2000) Diccionario etimológico chistabino-castellano / castellano-chistabino, Zaragoza: Institución «Fernando el Católico».
MOTT, Brian (2015) Nuevo diccionario chistabino-castellano con información etimológica, Berlín: Logos Verlag.
NAGORE LAÍN, Francho (2013) Lingüistica diatopica de l’Alto Aragón. Cómo ye l’aragonés de cada puesto: carauteristicas, bibliografía, testos, mapas, Uesca: Publicazions d’o Consello d’a Fabla Aragonesa (“A tefla de cuatro fuellas”, 8).
NAGORE LAÍN, Francho (2016) “A composizión en aragonés seguntes o testimonio d’as denominazions populars d’a chen d’os lugars”, Luenga & fablas, 20, 37-70.
Ordinaciones y paramientos de la ciudad de Barbastro (2011) publicados por D. Mariano de Pano. “Aspectos lingüísticos” por Jesús Vázquez Obrador. Barbastro: Ayuntamiento de Barbastro.
PÉREZ MARTÍN, Antonio (1999) Los Fueros de Aragón: la Compilación de Huesca. Edición crítica de sus versiones romances, Zaragoza: El Justicia de Aragón.
PUCHÓ, Paco (1979) “Contribuzión á o bocabulario d’Ansó”, Fuellas, 6, 6-9 y 7, 9-10.
PUCHÓ, Paco (1982) “Replega de bocabulario d’Ansó”, Fuellas, 28, 13-16.
RÍOS NASARRE, Paz (1997) Bocabulario d’o Semontano de Balbastro (de Salas Altas y a redolada), Uesca: Publicazions d’o Consello d’a Fabla Aragonesa (“Puens enta ra parola”, 8).
ROBERT, Paul (1988) Le Petite Robert. Dictionnaire alphabétique et analogique de la langue française. Rédaction dirigée par A. Rey et J. Rey-Debove. Paris: Dictionnaires Le Robert.
SAÑÉ, Secundí & Giovanna SCHEPISI (2002) Dizionario spagnolo-italiano /italiano-spagnolo, Bologna: Zanichelli / Barcelona: Biblograf. [1ª ed.: 1987].
SEGURA MUNGUIA, Santiago (2001) Nuevo diccionario etimológico latín-español y de las voces derivadas, Bilbao: Universidad de Deusto.
VÁZQUEZ OBRADOR, Jesús (2011) “Aspectos lingüísticos”, en Ordinaciones y paramientos de la ciudad de Barbastro, publicados por D. Mariano de Pano, Barbastro: Ayuntamiento de Barbastro, 5-62.
VICÉN PEREZ, Ana & Santiago MONCAYOLA SUELVES (1990) Bocabulario de l’ansotano, Uesca: Publicazions d’o Consello d’a Fabla Aragonesa (“Puens enta ra parola”, 2).
Downloads
Published
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Authors keep authorship rights and confer to Dialectologia the rights of article’s first publication.
This work is published under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives (CC BY-NC-ND 4.0 International) licence.
Copying and redistribution of the material in any medium or format is permitted, provided that the authorship is acknowledged, it is not used for commercial purposes and no derivative works are made.
All the contents included into this journal are under Creative Commons 4.0 International license attribution, which allows the article’s reproduction, distribution and public communication, whenever authorship and the journal’s title is quoted.


